De Tien Werelden
Van "The Living Buddha" by Richard Causton
Vertaling Annelies Rietveld

Het principe van de Tien werelden, ook wel bekend als de Tien Levensstaten, vormt een van de fundamentele principes van het Boeddhisme. Het leert ons dat iedereen over tien innerlijke levensstaten beschikt die we binnen onszelf waar kunnen nemen en die zich dan ook door alle aspecten van ons leven manifesteren. We beschikken allemaal over het vermogen tot alle 10 levensstaten en we wisselen voort-durend van levensstaat van moment tot moment, afhankelijk van onze interactie met de omgeving.

Dit wil zeggen dat op ieder moment één van de Tien Staten zichtbaar is en dat de overige negen staten verborgen blijven. Van de laagste tot de hoogste zijn ze:
Hel, Honger, Dierlijkheid, Boosheid, Rust, Verrukking, Leren, Realisatie, Bodhisattva en Boeddhaschap.

De Staat van Hel
In het Boeddhisme is Hel een levensstaat van onbeschrijfelijk lijden. Het is een levensstaat waarin iemands hele leven ineenkrimpt en alleen nog maar draait om de oorzaak van iemands lijden. Nichiren Daishonin verklaard "Woede is de wereld van Hel". In woede uit frustratie en in zelfvernietiging zit vaak het verlangen de eigen omgeving te vernielen, omdat men de omgeving verantwoordelijk stelt voor het lijden. Iemand wordt totaal opgeslokt door het gevoel vast te zitten, een impasse, gevangen in emoties die hij of zij niet kan uiten.

Hoewel de staat van Hel de laagste van de Tien Werelden is, leert het Boeddhisme ons dat alle negen werelden, van Hel tot Bodhisattva, zowel positieve als negatieve aspecten bevatten, die allen nodig zijn om te kunnen leven.

Alleen de Boeddhanatuur is een geheel creatieve staat. Het positieve aspect van Hel is dat zonder Hel zouden wij ook geen geluk kennen. Ook het verlangen om niet tot de wereld van Hel te vervallen is een krachtige motivatie om tot actie over te gaan. Waarschijnlijk is het belangrijkste dat, als we zelf nooit zouden lijden, we niet echt in staat zijn mee te voelen met het leed van anderen of hen te helpen. Met andere woorden, in het Boeddhisme is er een directe verbinding tussen de wereld van Hel naar de wereld van Bodhisattva, de humanistische staat van leven.

Honger
De wereld van Honger is de staat waarin we gedomineerd worden door onze verlangens. De verlangens van mensen zijn zeer uiteenlopend. Van instinctieve verlangens naar eten, warmte, slaap en seks, tot hogere, meer complexe spirituele verlangens zoals naar liefde, sociale rechtvaardigheid en zelfontplooiing. Het meest fundamentele verlangen en hetgeen alle verlangens omvat, is simpelweg het verlangen te blijven leven.

Zonder verlangens zouden we apathisch worden, ongemotiveerd zijn om iets te ondernemen en apathische mensen bereiken heel weinig.
Al zijn verlangens een essentieel onderdeel van het leven, het is ook van groot belang ze onder controle te hebben. Een persoon die zijn of haar verlangens niet onder controle heeft is in feite een slaaf van zijn of haar verlangens. Omdat het in de aard van verlangens ligt altijd iets nieuws te willen, zal de bevrediging nooit van lange duur zijn.

Mensen die altijd van baan of partner wisselen, bevinden zich waarschijnlijk in de staat van Honger, een staat waarin men bijna altijd ontevreden is met wat men heeft. Zij worden gedreven door de gedachte dat hun geluk afhankelijk is van bezittingen of ervaringen die op het moment buiten hun bereik liggen. Of het nu geld, beroemdheid, macht, een relatie, of iets anders is.

Hebzucht ligt ten grondslag aan de vernietiging van ons milieu. Het verlangen naar een eeuwig groeiende materiële welvaart heeft ons tot voor kort verblind voor de onontkoombare consequenties van korte termijn in relatie tot het uitbuiten van de natuurlijke bronnen van de aarde.

Dierlijkheid
In de wereld van Dierlijkheid worden wij beheerst door ons instinct. Overeenkomstig met dieren is ons instinct het essentiële middel waardoor wij ons kunnen aanpassen aan onze omgeving en die kunnen benutten. Hiermee stellen wij onze overleving, als individu en als soort veilig. Als we eten terwijl we geen honger hebben zijn we eigenlijk terug in de wereld van Honger, de wereld van de hebzucht en onbevredigbare verlangens.

We hebben ook een aantal dubieuze dierlijke instincten, zoals Nichiren Daishonin zegt, "Het ligt in de aard van beesten de zwakkeren aan te vallen en de sterkeren te vrezen." Als wij dit als uitgangspunt nemen, is elke maatschappij of organisatie waarin rangorde een belangrijke rol speelt, gebaseerd op Dierlijkheid. Waardoor iemand kruipen voor personen in hogere posities en zich afreageert op degene in een lagere positie.

Bovenal, Dierlijkheid wordt gekenmerkt door wat Nichiren Daishonin 'dwaasheid' noemt. Ondanks dat wij duidelijk deel uitmaken van de dierenwereld, onderscheiden wij ons van andere dieren door onze capaciteit om onze omgeving en onze relatie tot die omgeving te kunnen beoordelen. Als wij deze capaciteit niet benutten vervallen wij echt tot de wereld van Dierlijkheid.

Zo als Daisaku Ikeda opmerkte, "Om puur instinctief te handelen is vragen om grote moeilijkheden en degene die niet anders kunnen dan hun instincten te volgen hebben geen controle over hun bestaan."

Woede
Als wij het over de Tien Werelden hebben, dan hoort Woede bij het ego. Het deel van ons bewustzijn waar het 'ik' zich bewust is van zijn eigen uniekheid en zijn ogenschijnlijke afscheiding ten opzichte van de rest van het universum. Nichiren Daishonin noemt 'perversiteit' als de voornaamste eigenschap van Woede, zinspelend op de onheldere visie die men heeft als het ego zich als het middelpunt van het universum beschouwd. Het verlangen te domineren is in de staat van Woede anders dan in de staat van Dierlijkheid omdat er enige zelfkennis voor nodig is. Men noemt de leeuw wel 'koning der dieren', maar is zich daarvan niet bewust; hij doodt om zijn honger te stillen en niet om iets te bewijzen. Met andere woorden, in Dierlijkheid is kracht de factor die bepaalt of je wint of verliest; in Woede heb je het gevoel, afgezien van je kracht, dat je een overwinning verdient.

Verwar Woede niet met gewoon een keertje boos zijn, want de wereld van Woede is niet alleen zichtbaar als iemand zijn geduld verliest. Woede is eerder een staat van extreme zelfingenomenheid, waarin we ons meer voelen dan andere mensen en we ervan genieten deze superioriteit aan de rest van de wereld te laten zien.

De positieve kant van Woede is dat het ons in staat stelt de inherente waardigheid van ons eigen, individuele leven en dat van anderen te zien en diegenen uit te dagen die proberen anderen te domineren, onderdrukken of manipuleren. Deze vorm van Woede is vaak een passionele drijfveer voor persoonlijke en sociale verbetering.

Kalmte
Kalmte is een staat van innerlijke vrede en rust. Één van de belangrijkste functies van Kalmte is het opladen van energie. In het Boeddhisme leren we dat dit de oorspronkelijke levensconditie van mensen is. Deze staat wordt ook wel de wereld van Menselijkheid genoemd. Rust is de oorspronkelijke, neutrale staat, waarin je verkeert als niets in je omgeving je van streek maakt en je nergens over opwind. In deze staat heb je over het algemeen de lagere levensstaten onder controle en vervalt daardoor niet zo makkelijk tot woede of passie. Je bent attent in je omgang met anderen. Eerder rationeel dan emotioneel en niet op zoek naar conflicten.

Het moeilijke van deze staat is, dat deze neutraal is en daardoor gevoelig voor allerlei invloeden en zeer moeilijk te behouden. Bijvoorbeeld, als iemand jou steeds maar blijft provoceren, kun je je voorstellen dat je op een bepaald moment van de staat van Menselijkheid in de staat van Woede belandt. Veel meningverschillen verlopen op die manier en iedereen weet hoe enorm veel moeite het kost om je geduld niet te verliezen als je geprovoceerd word.

Dat komt omdat de staat van Menselijkheid het onstabiele deel van evenwichtigheid is en daardoor meestal niet genoeg levenskracht bezit om de energiegolven die uit de werelden van Honger, Dierlijkheid en Woede komen te weerstaan. In extreme vorm kan Rust heel negatief zijn. Een voorbeeld van deze staat is luiheid, nergens moeite voor willen doen; niet bereid zijn, al is het hard nodig, problemen en moeilijkheden aan te pakken. Nalatigheid en apathie zijn dus ook manifestaties van deze staat, een levensstaat waarin je geen zin hebt om iets aan je zelf of je omgeving te verbeteren. Boeddhisme zet uiteen dat als we ons leven ten volste willen benutten en creatief willen leven, het niet wenselijk is langer in de staat van Kalmte te blijven dan noodzakelijk is voor het opladen van energie om effectief te kunnen functioneren.

Vervoering
De wereld van Vervoering ervaren wij als onze verlangens vervuld zijn. Het is een intense en opgewekte staat waarin we blij zijn dat we leven en waarin alles gehuld is in een gevoel van eigen welbehagen. In de staat van Vervoering hebben we het gevoel dat we ons leven optimaal benutten; we hebben meer energie en levenslust dan normaal, onze zintuigen lijken beter te werken, dagelijkse gebeurtenissen voelen verfrissend en stimulerend aan, en het voelt of onze dagen rijkelijk gevuld zijn met ervaringen. Nichiren Daishonin omschrijft deze levensstaat als hij zegt, "Genot is de wereld van Vervoering".

Boeddhisme beschouwt Vervoering eerder als een staat van betrekkelijke vervoering dan werkelijk geluk, omdat hoe mooi het ook is, Vervoering nooit lang duurt. Er is maar één ogenblik voor nodig, ook maar de kleinste verandering in de omstandigheden en Vervoering verdwijnt en een van de andere staten verschijnt.

De zes werelden van Hel tot Vervoering staan gezamenlijk bekend als de Zes Paden. Zij die overheerst worden door deze lage werelden lijken zich in een constant draaiende draaimolen te bevinden. Gevangen door de eisen van hun verlangens en hun directe omgeving. De Zes Paden zijn dicht met elkaar verbonden zodat een persoon heel gemakkelijk van de een in de ander terecht komt: van Vervoering naar Woede, bijvoorbeeld als je eerst de hemel in geprezen wordt en vervolgens hard bekritiseerd wordt. Van Kalmte naar Hel, als je in je luie stoel televisie zit te kijken en je herinnert je dat je de volgende dag een gesprek hebt bij de bank omdat je teveel rood staat. Ik denk dat we ervan uit kunnen gaan dat het leven van de meeste mensen zich heen en weer beweegt tussen de Zes Paden. Boeddhisme leert ons dat het leven uit meer bestaat dan alleen de zes Paden, want als wij verder kijken dan de dagelijkse realiteit en moeite doen om onself en de hele wereld beter te leren kennen, komen wij bij de Vier Nobele Paden van Leren, Realisatie, Bodhisattva en Boedhaschap. Zo starten wij het proces om onze ware potentieel als mensen te ontwikkelen.

Leren en Realisatie
De werelden van Leren en Realisatie hebben veel aspecten die overeenkomen en worden meestal samen beschouwd. In het Japans staan ze bekend als nijo wat 'twee voertuigen' betekent, de twee soorten leerstellingen door de Boeddha uiteengezet om ons naar een hogere levensstaat te 'vervoeren'. Zowel Leren als Realisatie hebben zelfontplooiing als doel, het enige grote verschil ligt in de manier waarop dit bereikt wordt.

De wereld van Leren is van toepassing op dat deel van ons bewustzijn dat ons in staat stelt van de inzichten van anderen te leren en het geleerde toe te passen in ons leven. Over de wereld van Leren kunnen we zeggen dat het correspondeert met ons intellect en zich bezighoud met de vergaarde kennis.

De wereld van Realisatie daarentegen, correspondeert met de wijsheid en het inzicht. Een levensstaat die het ons mogelijk maakt om op basis van onze eigen observaties, ervaringen en weerspiegelingen, direct inzicht te bereiken. Dit inzicht kan zo groot zijn als de processen van het universum, of zo simpel als een stekker in het stopcontact steken. Waar het in de wereld van Realisatie om draait is om door eigen inzet tot grote inzichten te komen.

Het onderscheid tussen deze twee werelden is vaak niet zo duidelijk. Bijvoorbeeld, iemand die leert rekenen is, terwijl hij oprecht probeert te begrijpen waarom twee plus twee vier is, in de staat van Leren maar treedt de wereld van Realisatie binnen op het moment dat hij het begrijpt al heeft hij het van zijn leraar geleerd. Waar je de grens ook trekt, de werelden van Leren en Realisatie zijn nauw verbonden. Degenen in Leren plukken de vruchten van degenen in Realisatie en zo leidt grote inzet in de wereld van Leren vaak tot nieuwe inzichten en realisaties.
Zoals in de zes lagere werelden, zijn er beperkingen in deze twee werelden. Een er van is het gevaar te veel op je zelf gericht zijn. Ook al is het doel zelfontplooiing, het is voornamelijk zelfontplooiing uit eigenbelang.

Daarom heerst er in Leren en Realisatie een sterke tendens om te vervallen tot de wereld van Woede, om jezelf van anderen te onderscheiden en op hen neer te kijken. Dit egocentrisme kan zich even makkelijk manifesteren als een levensstaat waarin we totaal door één onderwerp worden opgeslokt en alle andere zaken onbelangrijk vinden. De tweede begrenzing, nauw verwant aan de eerste, is dat degenen die op een bepaald gebied een hoog niveau hebben bereikt het vaak erg moeilijk vinden om toe te geven dat de conclusies die zij trekken misschien niet helemaal juist zijn.

Het mag duidelijk zijn dat ondanks dat ze tot de Vier Nobele Paden behoren, de aard van de werelden van Leren en Realisatie erg dubbelzinnig is. Het patroon om tot een bepaald inzicht te komen over de wereld en onze plaats daarin, zou niet beperkt moeten blijven tot alleen kennis over wetenschap, creatieve kunst of filosofie, maar zou zijn basis moeten vinden in heel het menselijk bestaan. Zoals Daisaku Ikeda zegt, "De reden van het bestaan van alle mensen ligt in het uitwerken en benutten van het verleden ter wille van de toekomst." Alleen als steeds meer gewone mensen begrijpen dat dit, alsmede hun eigen unieke wijsheid een waardevolle bijdrage kan leveren in het oplossen van de problemen waar we mee worstelen, dan zullen de werelden van Leren en Realisatie niet langer gereserveerd blijven voor specialisten en kunnen we constructief werken aan verbeteringen voor de gehele mensheid. Om te begrijpen hoe we dit voor elkaar kunnen krijgen moeten we kijken naar de twee hoogste levensstaten, Bodhisattva en Boeddhaschap.

Bodhisattva
De wereld van Bodhisattva wordt gekenmerkt door de spirit van jihi, het Japanse woord voor compassie dat in het Boeddhisme 'het verlangen het lijden van anderen te vervangen door geluk' betekent. Het Boeddhisme leert ons dat net als alle andere Tien Werelden de Bodhisattva-natuur, latent aanwezig is in iedereen. Wat soms moeilijk te geloven is als we kijken naar de gruwelen die mensen elkaar aan doen. Maar zoals Nichiren Daishonin zegt "Zelfs een gewetenloze tiran houdt van zijn vrouw en kinderen." Het is natuurlijk wel zo dat het van persoon tot persoon verschilt in hoeverre de Bodhisatttva-natuur is ontwikkeld.

Tot de verschijning van Nichiren Daishonin, werd ook in het Boeddhisme onderwezen dat de Bodhisattva staat ver boven het niveau van gewone mensen lag, om maar niet te spreken van de Boeddhastaat. Ondanks alle grote kwaliteiten bevat zelfs de Nobele Wereld van Bodhisattva negatieve kanten. Een ervan is de tendens je superieur te voelen en je hooghartig te gedragen tegenover degenen die je helpt en hen medelijden of liefdadigheid aanbiedt in plaats van echte compassie. Een andere tendens is je eigen welzijn te verwaarlozen. Een derde is het gevaar dat je de tijd die je in het welzijn van anderen steekt misgunt. Zo vallen personen die thuis voor oudere familieleden zorgen vaak ten prooi aan deze emotie, maar het gebeurt op de meeste plekken waar mensen elkaar helpen, vooral op de werkplek.

Als je de levensstaat die geheel positief is wilt ontdekken, die onafhankelijk van de situatie zich altijd uit door waarde te creëren, dan moet je je uiteindelijk wenden tot de hoogste van de Tien Werelden, Boeddhaschap zelf.

Boeddhaschap
Boeddhaschap is de hoogste staat van menselijkheid. Boeddhaschap bestaat en kan zich alleen in het hier en nu manifesteren door de acties van echte mensen in de werkelijke wereld. Nichiren Dashonin zegt:
"De werkelijke betekenis van de verschijning van Shakyamuni Boeddha uit zich in zijn gedrag als mens. Hoe diepzinnig"!
Met andere woorden Shakyamuni was een mens en geen god. Boeddhaschap, hoewel het de hoogste levensstaat is, is bereikbaar voor alle mensen. Er is dus geen wezenlijk verschil tussen een Boeddha en een gewoon mens die ´verlicht´ is tot de ware aard van het leven. Zoals Nichiren Daishonin verder verklaart: "Zolang iemand misleid is wordt hij een gewone sterveling genoemd, maar éénmaal verlicht wordt hij een Boeddha genoemd".

In het Boeddhisme zeggen we dat de kwaliteiten van de Boeddha, Wijsheid, Moed, Compassie en Levenskracht zijn. Als de Boeddhastaat dominant in iemands leven aanwezig is verrijkt deze staat elk moment van zijn of haar dagelijkse leven. Het maakt zelfs de zogenaamde dagelijkse of problematische aspecten van het leven een bron van geluk. Als we beginnen onze Boeddhastaat te manifesteren hoeven we niet te proberen onze lagere staten te onderdrukken of te ontkennen, doordat onze Boeddhastaat het mogelijk maakt om de positieve aspecten van de andere staten, van Hel tot Bodhisattva, te laten zien en zodoende waarde creëren voor onszelf en anderen.

Boeddhaschap is begiftigd met oneindige compassie en wijsheid. De compassie van de boeddha geeft ons de energie om negatieve krachten te overwinnen. De wijsheid en de compassie van de Boeddhastaat kan zodoende zichtbaar worden in de lagere negen staten. En op het moment dat wijsheid en compassie actief zijn (binnen deze negen staten) worden ze zelf gevoed en vergroot, en versterken zij de Boeddhastaat in onszelf. Om die reden proberen we in dit Boeddhisme niet problemen en uitdagingen te omzijlen, maar ze direct aan te gaan en ze te overwinnen en ze in waardevolle ervaringen om te zetten.

Nichiren Daishonin zei het volgende over Boeddhaschap: " Boeddhaschap is de moeilijkste staat om te kunnen laten zien, maar omdat de andere levenstaten ook aanwezig zijn, moet je geloven dat je Boedhaschap ook bezit. Sta jezelf geen twijfel toe".

Wat Nichiren Daishonin zegt is dat als je de logica van de negen werelden van Hel naar Boddhisattva begrijpt en accepteert als realiteit van het leven, je er ook op kunt vertrouwen dat de 10e wereld, Boeddhaschap bestaat. Nichiren Daishonin omschreef de wet van het Universum, of de wet van het leven, met Nam Myoho Renge Kyo, zodat wij ons leven met het universum kunnen harmoniseren en de Boeddhastaat in ons leven kunnen vestigen.

Tekst: "The Living Buddha" van Richard Causton ISBN 0-7126-7456-X
vertaling: Annelies Rietveld

This page was last modified on Sunday, August 20, 2006.